ساختار سازمانی شیوه‌ای است که به وسیله آن فعالیت‌های سازمانی تقسیم، سازماندهی و هماهنگ می‌شوند. سازمان‌ها، ساختارهایی را به وجود می‌آورند تا فعالیت‌های عوامل انجام کار را هماهنگ کرده و کارهای اعضاء را کنترل کنند. ساختار سازمانی تصریح می‌کند که وظایف، چگونه تخصیص داده شوند، چه شخصی به چه کسی گزارش دهد و سازوکارهای هماهنگی رسمی، همچنین الگوهای تعاملی سازمانی که باید رعایت شوند کدامند. ساختار سازمانی تعیین کننده روابط رسمی و نشان دهنده سطوحی است که در سلسله مراتب اداری وجود دارد و حیطه کنترل مدیران را مشخص می‌کند. همچنین ساختار سازمانی دربرگیرنده طرح سیستم‌هایی است که به وسیله آنها همه واحدها یکپارچه می‌شوند و در نتیجه ارتباط در سازمان تضمین خواهد شد.

ساختار سازمانی، چارچوبی است که مدیران برای تقسیم و هماهنگی فعالیت‌های اعضای سازمان آن را ایجاد می‌کنند. ساختار سازمانی سازمان‌های مختلف با هم متفاوت‌اند زیر شرایط محیطی و راهبردها و اهدافی که سازمان‌ها دنبال می‌کنند، با هم تفاوت دارند. ساختار سازمانی الگوهای تعیین شده برای روابط میان اعضای یک سازمان است و نظامی رسمی بوده زیرا مدیران ارشد بطور رسمی آن را پدیدمی‌آورند.

بهترین ساختار برای یک سازمان به عوامل زیادی بستگی دارد، از جمله:

·         کاری که آن سازمان انجام می‌دهد

·         اندازه‌ی سازمان

·         تعداد کارمندان

·         درآمد

·         پراکندگی جغرافیایی

·         امکانات

·         نوع کسب‌و‌کاری که سازمان در اختیار دارد (درجه‌ی تنوع محصولاتش در بازار).

 

ساختار سازمانی تحت تاثير اهداف و استراتژی ، محيط ،تکنولوژی و اندازه سازمان قرار می گيرد این متغيرها  ،کليدی و محتوایی بوده و معرف کل سازمان و جایگاه آن هستند که بين سازمان و محيط قرار گرفته و از آن مشتق میشوند

ساختار سازمانی به تنهایی ایجاد مزیت رقابتی نمی کند و برای ایجاد مزیت رقابتی بایرد سراختار برا   استراتژی سازمان در تعادل و مرتبط باشد .برای مثال شرکتی که اهداف آن صادرات یك کالااست،باید

ساختاری را انتخاب کند که از طریق آن ساختار صادرات را به طور آسان و اثر بخش انجام دهد.ساختار سازمانی یك شکل منظم نقش ها، روش ها، مکانيزم کنترل قدرت و فرآیند تصميم گيری است.ساختار سازمانی تحت نفوذ عواملی مانند موقعيت ، اندازه و عمر شرکت قرار می گيرد.

 

انواع ساختار سازمانی:

ساختار ساده

ساختار ساده،شکلی از سازمان است که مدیر همه تصميمات را خود بصورت مستقيم می گيرد و ناظر بر همه فعاليت های سازمانی است.البته ، فعاليت ستادی ، به عنوان قدرت سرپرستی اضافی مدیر تلقی می شود.این ساختار درگير وظایف تخصصی محدود و نقش های محدود در سازمان است   .سيستم  اطلاعات مدیریت نسبتا غيرپشرفته است و مدیران به صورت مستقيم بر فعاليت ها نظارت مری کنند   به دليل کوچك بودن سازمان ، ساختار ساده در شرکت هایی که به طور مکرر برر هزینه های پایين مرکز دارند مورد استفاده قرار می گيرد.در این ساختار ، ارتباطات به صورت مستقيم و مکرر است و توليدات جدید به سرعت وارد بازار می شوند .لذا در بسياری از موارد ، این شرایط موجب بوجود   آمدن مزیت های رقابتی نيز می شود .در ساختار ساده ، استراتژی ها نقش حياتی در کسب موفقيت   سازمان از جنبه های مختلف اقتصادی ایفا می کنند.

ويژگي های این ساختار:

·         پيچيدگی کم(نقش ها و وظایف تخصصی محدود)

·         رسميت پایين(سيستم اطلاعات غير پيشرفته ،مدیر به طرر مستقيم ناظر بر امور )

·         تمرکز زیاد(همه تصميمات را خود مدیر می گيرد).

 

ساختار ساده در موارد زير اثربخش است:

·         محيط سازمان ساده و پویا باشد

·         سازمان مواجه با بحران و تهدید محيطی باشد

·         مدیر ارشد مالك سازمان باشد

·          مدیرارشد سازمان خواهان تمرکز قدرت در دست خود باشد

·         مدیر ارشد از قدرت ناشی از اعتماد زیر دستان برخوردار باشد.

·         سازمان در مرحله شکل گيری باشد

·         اندازه سازمان کوچك باشد

 

ساختاروظيفه ای

منظور تطابق با فعاليت های پيچيده سازمان شرکتها بجای استفاده از ساختار ساده ،ساختار وظيفه ای را انتخاب می کنند .ساختار وظيفه ای توسط شرکتهای بزرگ که دارای تنوع کاری پرایين هستند    مورد استفاده قرار می گيرد.ساختار وظيفه ای شامل یك مدیر اجرایی با چندین مدیر وظيفه ای که بر اساس  کارهای تخصصی و  فعاليت هایی که باید در شرکت انجام شود گروه بندی شده اند.

مانند قسمت های توليدی،حسابداری ، بازاریابی و تحقيق و توسعه ، مهندسی و منابع انسانی است   .این ساختار،فرصت انجام فعاليت های تخصصی را فراهم نموده و موجب تسهيل در تسهيم دانش و   توسعه ایده ها می شود.

ساختار وظيفه ای در موارد زير اثربخش است

·         اندازه سازمان بزرگ باشد

·         شرکت هایی دارای توليد انبوه

·         محيط ساده و با ثبات

·         کارها تکراری و استاندارد شده

·         تخصصی شدن وظایف

 

ساختار بخشي

وقتی شرکت به اندازه ای از رشد می رسد و دارای تنوع محصول و تنوع بازار می شود برای اعمال   کنترل و هماهنگی بر عمليات و ایجاد مزیت رقابتی شرکت به ساختار چند بخشی روی می آورد .ساختار بخشی شامل تقسيم فعاليت ها به نحوی که هر بخش به صورت جداگانه دارای سود و بازده مختص به خود است .شرکت اصلی ، مسئوليت ها را برای انجام فعاليتهای روزمره تفویض  کرده و برای هر بخش مدیر مخصوص انتخاب می کند  .به دليل تنوع شرکت ها در سطح تجارت برين  المللی ، این ساختار اغلب مورد استفاده قرار می گيرد

 

ساختار بخشی در موارد زير اثربخش است

·         اندازه شرکت بزرگ باشد.

·         شرکت با تنوع محصول و تنوع بازار

·         محيط شرکت زیاد پيچيده و زیاد پویا نباشد

·         استاندارد کردن محصولات و فرآیندها مرتبط اند

انواع ساختار بخشي

·         ساختار بخشی بر اساس منطقه جغرافيایی

·         ساختار بخشی بر اساس محصول

·         ساختار بخشی بر اساس مشتری

ساختار بخشی بر اساس فرآیند